Choć leczenie zimnem nie jest nową metodą fizykoterapii, obecnie krioterapia notuje wielki powrót na fizjoterapeutyczne salony. Co więcej, dzięki dostępności innowacyjnych urządzeń do użytku domowego, niektóre formy terapii można z powodzeniem stosować w domowym zaciszu.
Krioterapia, zwana inaczej terapią zimnem, wykorzystuje niskie temperatury w celu przyspieszenia powrotu do zdrowia (np. po kontuzji) i złagodzenia dolegliwości bólowych. Krioterapia jest metodą bezbolesną – nie wymaga stosowania takich akcesoriów jak igły czy strzykawki, by wspomóc prawidłowe działanie organizmu. Niektóre urządzenia do krioterapii są przystosowane do użytku domowego, by móc korzystać z zalet terapii zimnem w dowolnym momencie.
W zależności od powierzchni ciała poddawanej leczeniu zimnem lub efektu, jaki chcemy wywołać, krioterapię można podzielić na:
- krioterapię miejscową– skupia się na małym obszarze lub wybranej części ciała, np.kolanie; wykorzystywana w celu zmniejszenia stanu zapalnego i bólu;
- krioterapię ogólnoustrojową– dotyczy całego organizmu- poprawia funkcjonowanie wszystkich tkanek w organizmie.
Od niedawna w Szpitalu Specjalistycznym ORTOVITA pacjenci po zabiegu operacyjnym artroskopii stawu kolanowego mogą korzystać z urządzenia do terapii zimnem i kompresją, aby maksymalnie wspierać procesy regeneracyjne już w pierwszych godzinach po operacji.
Na czym polega i co daje krioterapia – czyli o efektach terapii zimnem
Aby zrozumieć, co daje krioterapia, warto poznać przebieg zabiegu od pierwszej sekundy działania niskiej temperatury. Każdy organizm ma własną strefę komfortu cieplnego – jest to stan, w którym zachowuje homeostazę i wszystkie komórki ciała pracują prawidłowo w indywidualnym tempie. Metoda leczenia zimnem obniża ich temperaturę, co prowadzi do uruchomienia procesów adaptacji. W ten sposób nasz organizm broni się przed nadmiernym wychłodzeniem organizmu. Mechanizm regulacji cieplnej wiązany jest z odpowiedzią ze strony autonomicznego układu nerwowego na działanie niskiej temperatury.
- W pierwszym momencie działania zimna na organizm zostają pobudzone receptory odpowiadające za odczuwanie zimna w organizmie. Pierwsza reakcja to skurcz naczyń krwionośnych skóry i tkanki podskórnej. Ma ona celu zmniejszenie przepływu krwi tak, by ograniczyć tempo oddawania ciepła otoczeniu.
- Gdy ekspozycja na zimno jest wystarczająco długa (tyle, ile trwa zabieg krioterapii), następuje rozkurcz naczyń krwionośnych. Rozszerzone naczynia krwionośne zwiększają przepływ krwi, co może powodować miejscowe podwyższenie temperatury skóry.
- Kolejne fazy naprzemiennie obejmują skurcz i rozkurcz naczyń krwionośnych.
Na co pomaga krioterapia ?
Wskazania do terapii zimnem są następujące:
- stan po operacjach ortopedycznych,
- zwichnięcia i skręcenia stawu oraz towarzyszący temu obrzęk,
- stan po złamaniach kości,
- zapalenie okołostawowych tkanek miękkich;
- zmniejszenie bólu poprzez wyłączenie receptorów czuciowych;
- zaostrzenie objawów reumatoidalnego zapalenia stawów (RZS);
- stan bólowy w przebiegu choroby zwyrodnieniowej stawów;
- wzmożone napięcie mięśniowe;
- nerwobóle nerwów obwodowych oraz objawy bólowe w przebiegu rwy kulszowej, udowej i ramiennej.
Obserwacje, badania, ankiety przeprowadzane wśród pacjentów choćby Szpitala Specjalistycznego ORTOVITA dowodzą, że krioterapia jest bardzo skuteczną formą terapii. Po zastosowaniu krioterapii u dużej grupy pacjentów po urazach, uszkodzeniach i zabiegach operacyjnych kolana nastąpiła poprawa funkcjonalna stawu kolanowego – zwiększenie ruchu czynnego i biernego oraz zniesienie bolesności w obrębie kolana. Metoda ta pozwoliła na redukcję wysięku i zmniejszenie stanu zapalnego umożliwiają większy ruch w stawie.
Jak się przygotować do zabiegu krioterapii?
Przygotowanie do zabiegu rozpoczyna się w momencie konsultacji z lekarzem prowadzącym lub fizjoterapeutą w zakresie przeciwwskazań do zabiegu. Po ich wykluczeniu można przystąpić do właściwego zabiegu leczenia zimnem.
- Przed zabiegiem krioterapii miejscowej i ogólnoustrojowej należy usunąć z pola zabiegowego elementy metalowe, np. pierścionki, bransoletki czy zegarki. Metal zmniejsza swoją objętość pod wpływem zimna, dlatego może zacisnąć się na palcu lub kończynie.
- Należy zwrócić uwagę na stan skóry nie tylko pod względem dermatologicznym (zmiany skórne). Krioterapia jest bezpieczna, gdy miejsce zabiegu jest czyste i suche. Spocona, mokra skóra może przyczyniać się do odmrożenia tkanek.
- Przed zabiegiem nie używać kosmetyków nawilżających (balsamy, maści), gdyż zwiększają ryzyko odmrożenia.
- Przygotować okolicę zabiegową- w przypadku zabiegu miejscowego należy odsłonić okolicę, którą chce się schłodzić, np. kolano. Ogólnoustrojowa krioterapia wymaga specjalnego stroju: bielizna lub strój kąpielowy (materiał odporny na zimno) oraz zabezpieczenia kończyn górnych i dolnych, np. rękawiczkami, czapką oraz obuwiem.
Kiedy nie należy stosować krioterapii
Przeciwwskazania do leczenia zimnem to:
- gorączka i stany infekcyjne organizmu,
- stan nadwrażliwości na zimno,
- hemoglobinuria napadowa,
- stan wyniszczenia i osłabienia organizmu,
- choroby nerek, zapalenie pęcherza i miedniczek nerkowych,
- zmiany miażdżycowe tętnic, które nie pozwalają na adekwatną reakcję naczyniową,
- ciężka choroba serca i niewydolność krążenia, stan po zawale serca,
- otwarte rany i owrzodzenia, zmiany skórne nieznanej etiologii,
- klaustrofobia (w przypadku krioterapii ogólnoustrojowej).
Q&A czyli najczęściej zadawane pytania o krioterapię
Czy krioterapia może zaszkodzić?
Leczenie zimnem jest metodą fizykoterapeutyczną, która wykorzystuje niskie temperatury. Może zaszkodzić, jeśli nie są przestrzegane podstawowe zasady korzystania z tego typu zabiegów. Przy zachowaniu odpowiedniego stopnia ostrożności, takie ryzyko jest zredukowane do minimum.
Ile zabiegów krioterapii należy wykonać?
W zależności od celu terapeutycznego, stanu funkcjonalnego pacjenta, czasu ustępowania stanu zapalnego i bólu, ilość zabiegów krioterapii będzie się zmieniać. W przypadku działania regeneracyjnego po wysiłku wystarczający może być nawet 1 zabieg. Natomiast po operacji konieczne może być stosowanie krioterapii przez ok. 2 tyg, nawet po kilka razy dziennie. Należy tę wartość dostosować indywidualnie.
Jak często można wykonywać zabiegi krioterapii?
W celu osiągnięcia pożądanego efektu terapii, zabiegi fizykalne należy wykonywać z odpowiednią częstotliwością. Najlepiej, by o tym, jak często wykonywać zabieg krioterapii, zdecydował specjalista. W wielu przypadkach, jeśli zachodzi taka potrzeba, zabieg można wykonywać nawet po kilka razy dziennie – ważne jest jednak zachowanie krótszych sesji w równych odstępów czasowych.
Ile trwa zabieg krioterapii?
Zabieg leczenia zimnem nie może trwać za długo- zbyt długa ekspozycja tkanek ciała na zimno zwiększa stany zapalne i sprzyja odmrożeniom. W zależności od zastosowanej metody i powierzchni poddawanej terapii czas trwania zabiegu krioterapii miejscowej może wynosić 3-20 minut. W przypadku krioterapii ogólnoustrojowej będzie to około 5 minut.
Czy krioterapia boli?
Każda osoba ma inny próg bólu, przez co odczuwanie bodźców wytwarzanych podczas krioterapii będzie różne. Jeśli zastanawiasz się, czy krioterapia boli to odpowiedź brzmi – nie, jeśli jest wykonywana w sposób prawidłowy, a Ty nie masz nadwrażliwości na zimno. Jeśli podczas zabiegu pojawia się ból to znak, że zabieg należy przerwać i zweryfikować przyczynę bólu.
Czy krioterapia jest skuteczna?
O tym, czy warto stosować krioterapię, przemawiają jej liczne zalety. Bardzo dobre efekty może przynieść zwłaszcza połączenie krioterapii z kompresją oraz odpowiednimi ćwiczeniami. Krioterapia wykazuje też wysoką skuteczność, gdy jest stosowana podczas pierwszej interwencji po urazie czy operacji oraz jako forma regeneracji pomiędzy treningami.